Quyền Nuôi Con Khi Ly Hôn: Quy Định Pháp Luật Và Điều Kiện Giành Quyền Nuôi

• Quyền nuôi con khi ly hôn được ưu tiên giải quyết theo thỏa thuận của cha mẹ; nếu không thỏa thuận được, Tòa án quyết định dựa trên quyền lợi về mọi mặt của con.
• Độ tuổi của trẻ ảnh hưởng đến việc xác định quyền nuôi con: dưới 36 tháng tuổi ưu tiên mẹ (trừ ngoại lệ); từ đủ 36 tháng tuổi đến dưới 7 tuổi, cha và mẹ bình đẳng về điều kiện; từ đủ 7 tuổi, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con.
• Điều kiện giành quyền nuôi con tập trung vào 4 yếu tố chính: điều kiện kinh tế, thời gian trực tiếp chăm sóc và giáo dục, môi trường sống và chỗ ở ổn định, đạo đức và lối sống của cha mẹ.
• Hồ sơ, chứng cứ giành quyền nuôi con cần chứng minh khả năng chăm sóc thực tế như thu nhập, công việc, chỗ ở, thời gian chăm sóc con và các tài liệu chứng minh đối phương không đủ điều kiện nuôi con; chứng cứ phải được thu thập hợp pháp.
• Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom con; mức cấp dưỡng do cha mẹ thỏa thuận hoặc Tòa án quyết định dựa trên khả năng tài chính và nhu cầu của con.
• Quyền thăm nom có thể bị hạn chế nếu người không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con.

Tranh chấp quyền trực tiếp nuôi con chưa thành niên luôn là vấn đề phức tạp, nhạy cảm và căng thẳng nhất trong các vụ án ly hôn tại Tòa án nhân dân. Việc giành quyền nuôi con không đơn thuần là cuộc đấu lý giữa cha và mẹ, mà là quá trình chứng minh ai là người có khả năng mang lại môi trường phát triển toàn diện nhất cho trẻ về thể chất, trí tuệ lẫn tâm lý đạo đức. Luật Nhân Dân tổng hợp toàn bộ quy định pháp lý hiện hành, án lệ áp dụng và cẩm nang chuẩn bị chứng cứ nhằm giúp quý bạn đọc bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp cho bản thân và con trẻ.

Quyền nuôi con khi ly hôn.

Quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con chung sau khi chấm dứt quan hệ hôn nhân được điều chỉnh trọng tâm bởi Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, đồng thời được cụ thể hóa thông qua Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao.

Căn cứ theo quy định tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014:

• Ưu tiên sự thỏa thuận hợp pháp: Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có đầy đủ quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Vợ chồng chủ động thỏa thuận về người trực tiếp nuôi dưỡng, mức đóng góp cấp dưỡng và phương thức thăm nom con.
• Tòa án phán quyết khi có tranh chấp: Trường hợp cha mẹ không thỏa thuận được hoặc thỏa thuận không bảo đảm quyền lợi chính đáng của trẻ, Tòa án nhân dân sẽ căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con để ra quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi dưỡng.

Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã định hướng rõ nét việc lượng hóa khái niệm “lợi ích về mọi mặt của con”. Tòa án không chỉ xem xét một tiêu chí đơn lẻ (như thu nhập tài chính hay nhà ở) mà bắt buộc phải đánh giá tổng hòa các yếu tố:

Quy định trên khẳng định nguyên tắc bình đẳng giới: Cha và mẹ đều có vị thế pháp lý ngang nhau trong việc yêu cầu quyền trực tiếp nuôi con, không có bất kỳ sự phân biệt đối xử nào ngoài các tiêu chí bảo đảm lợi ích tốt nhất của đứa trẻ.

Độ tuổi của trẻ là căn cứ pháp lý then chốt định hình đường lối giải quyết tranh chấp của Hội đồng xét xử. Tuổi của con được tính chính xác theo ngày, tháng, năm sinh ghi trên Giấy khai sinh tính đến thời điểm Tòa án nhân dân mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án ly hôn.

Mốc phân định theo độ tuổi:

1. Dưới 36 tháng tuổi: Ưu tiên mẹ trực tiếp nuôi dưỡng (trừ ngoại lệ).
2. Từ đủ 36 tháng tuổi đến dưới 7 tuổi: Hai bên chứng minh điều kiện bình đẳng trước Tòa án.
3. Từ đủ 7 tuổi trở lên: Bắt buộc Tòa án phải lấy ý kiến nguyện vọng của trẻ.

Quyền Nuôi Con Dưới 36 Tháng Tuổi

Theo Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Quy định này xuất phát từ đặc tính sinh học tự nhiên và nhu cầu tâm sinh lý đặc biệt của trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ cần nguồn sữa mẹ và sự gắn kết mẫu tử trong giai đoạn đầu đời. Tuy nhiên, quyền ưu tiên này không mang tính tuyệt đối.

Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã ban hành Án lệ số 54/2022/AL (được thông qua ngày 02/06/2022 và công bố theo Quyết định số 132/QĐ-CA ngày 07/09/2022) nhằm xác lập tiền lệ giao con dưới 36 tháng tuổi cho người cha trực tiếp nuôi dưỡng trong các trường hợp đặc biệt.

Bối cảnh vụ án theo Án lệ số 54/2022/AL: Đương sự có con chung sinh ngày 30/11/2016. Khi cháu bé mới được 04 tháng tuổi, do mâu thuẫn vợ chồng, người mẹ tự ý bỏ về nhà bố mẹ đẻ sinh sống, không thực hiện nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng con. Cháu bé được người cha và gia đình bên nội chăm sóc chu đáo từ nhỏ, phát triển hoàn toàn khỏe mạnh và có cuộc sống ổn định. Khi giải quyết ly hôn, cháu bé mới hơn 13 tháng tuổi (dưới 36 tháng), người mẹ yêu cầu giành lại quyền nuôi con dựa trên quy định ưu tiên tại Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình.

Quyết định của Tòa án: Hội đồng xét xử áp dụng Án lệ tuyên giao con dưới 36 tháng tuổi cho người cha trực tiếp nuôi dưỡng. Lý do: Người mẹ đã tự ý bỏ bê con từ khi còn rất nhỏ trong một thời gian dài; cháu bé đã quen với điều kiện chăm sóc của người cha; việc thay đổi đột ngột người trực tiếp nuôi dưỡng và môi trường sống sẽ gây xáo trộn tâm lý nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển bình thường của trẻ.

Các trường hợp người cha có căn cứ giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi gồm:

• Hai bên vợ chồng có văn bản thỏa thuận tự nguyện về việc giao con cho cha nuôi dưỡng.
• Người mẹ mắc bệnh tâm thần phân liệt, bệnh hiểm nghèo giai đoạn cuối, mất hoàn toàn năng lực hành vi dân sự.
• Người mẹ nghiện ma túy, cờ bạc, đang chấp hành án phạt tù hoặc có hành vi bạo hành, ngược đãi trẻ em.
• Người mẹ bỏ rơi con từ nhỏ, không có nơi cư trú ổn định, không có bất kỳ nguồn thu nhập nào bảo đảm đời sống tối thiểu cho con.

Quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng trừ trường hợp đặc biệt

Quyền Nuôi Con Từ Đủ 36 Tháng Tuổi Đến Dưới 7 Tuổi

Đối với nhóm trẻ từ đủ 36 tháng tuổi đến dưới 7 tuổi, pháp luật không thiết lập bất kỳ giả định ưu tiên nào cho người cha hay người mẹ. Cả hai bên đứng trên vị thế hoàn toàn bình đẳng trước Tòa án.

Đây là giai đoạn diễn ra cuộc cạnh tranh chứng cứ khốc liệt nhất. Tòa án nhân dân sẽ căn cứ vào Khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 kết hợp các hướng dẫn định lượng tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP để cân nhắc:

• Khả năng duy trì chế độ dinh dưỡng, học tập và rèn luyện kỹ năng mầm non của trẻ.
• Thời gian cha/mẹ có thể trực tiếp đồng hành cùng con hàng ngày.
• Sự hỗ trợ hợp pháp và tích cực từ môi trường gia đình (ông bà nội, ngoại).

Lấy Ý Kiến Nguyện Vọng Của Con Từ Đủ 7 Tuổi

Khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và Điều 208 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định: Nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án bắt buộc phải lấy ý kiến nguyện vọng của con về việc muốn sống chung với cha hay với mẹ.

Quy trình lấy ý kiến của trẻ được chuẩn hóa theo các nguyên tắc bảo vệ quyền trẻ em:

1. Không gian làm việc thân thiện: Thẩm phán tiến hành lấy ý kiến của con tại phòng làm việc thân thiện, phòng hòa giải của Tòa án, không mở công khai tại phiên tòa xét xử để tránh gây áp lực, tổn thương tâm lý cho trẻ.
2. Có sự tham gia của người chuyên môn: Quá trình lấy ý kiến có thể mời đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em, Hội Liên hiệp Phụ nữ, cán bộ tâm lý học hoặc giáo viên của trẻ tham gia hỗ trợ.
3. Hình thức ghi nhận: Ý kiến của con được lập thành văn bản riêng hoặc biên bản ghi nhận ý kiến, có chữ ký/điểm chỉ của trẻ và xác nhận của cán bộ Tòa án. Phương pháp đặt câu hỏi phải mang tính gợi mở, tuyệt đối không mang tính định hướng, ép buộc hay gặng hỏi.

Giá trị pháp lý của nguyện vọng con trẻ: Ý kiến của con từ đủ 7 tuổi là căn cứ xem xét đặc biệt quan trọng, định hướng phán quyết của Thẩm phán. Tuy nhiên, ý kiến này không mang tính quyết định tuyệt đối 100%. Trường hợp Tòa án phát hiện đứa trẻ bị một bên cha/mẹ mua chuộc vật chất, đe dọa tinh thần, thao túng tâm lý hoặc người mà trẻ lựa chọn lại là người nghiện ngập, bạo lực, hoàn toàn không đủ tư cách nuôi dạy con thì Tòa án vẫn sẽ phán quyết giao con cho bên còn lại để bảo đảm “Lợi ích tốt nhất của con” theo luật định.

Phải lấy ý kiến nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi về việc muốn sống chung với cha hay với mẹ.

Nhằm lượng hóa các quy định tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, Tòa án xem xét ma trận 4 tiêu chuẩn cốt lõi dưới đây khi một bên muốn chứng minh mình có điều kiện nuôi con vượt trội hơn đối phương:

Điều Kiện Kinh Tế Và Nguồn Thu Nhập Ổn Định

Năng lực tài chính là điều kiện cần để bảo đảm nhu cầu phát triển thể chất và tinh thần của trẻ. Người có nguyện vọng nuôi con cần chứng minh có nguồn thu nhập hợp pháp, ổn định hàng tháng đủ để trang trải các chi phí:

• Chi phí ăn uống, may mặc, đồ dùng sinh hoạt thiết yếu.
• Học phí, tiền mua tài liệu học tập, các khóa học kỹ năng, năng khiếu phù hợp độ tuổi.
• Chi phí bảo hiểm y tế, khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe định kỳ.

Lưu ý từ thực tiễn xét xử: Thu nhập cao vượt trội không đồng nghĩa với việc chắc chắn giành được quyền nuôi con. Nếu một bên kiếm được 100 triệu đồng/tháng nhưng làm việc từ sáng sớm đến đêm muộn, thường xuyên đi công tác xa nhà và không có thời gian ở cạnh con, thì lợi thế kinh tế sẽ bị triệt tiêu bởi bên có mức thu nhập 20 triệu đồng/tháng nhưng có thời gian đồng hành, chăm lo đời sống tâm lý cho con mỗi ngày. Bên có thu nhập cao hơn sẽ thực hiện nghĩa vụ đóng góp tiền cấp dưỡng hàng tháng.

Điều Kiện Về Thời Gian Chăm Sóc Và Giáo Dục

Trẻ em cần sự hiện diện thực tế của cha mẹ hơn bất kỳ sự hỗ trợ nào từ người ngoài. Tòa án đánh giá rất khắt khe quỹ thời gian thực tế mà đương sự có thể dành cho đứa trẻ:

• Thời gian đưa đón con đi học hàng ngày.
• Thời gian nấu ăn, kèm cặp con học bài vào buổi tối.
• Thời gian vui chơi, trò chuyện, lắng nghe tâm tư và đưa con tham gia các hoạt động ngoại khóa cuối tuần.
• Khả năng túc trực, chăm sóc khi con ốm đau, bệnh tật.

Những trường hợp làm việc theo ca kíp đêm, lao động xuất khẩu ở nước ngoài, công tác dài ngày trên biển hoặc thường xuyên vắng nhà sẽ là bất lợi cực lớn tại phiên tòa. Việc phó mặc con hoàn toàn cho ông bà nội/ngoại hoặc người giúp việc không thể thay thế được nghĩa vụ nuôi dưỡng trực tiếp của cha mẹ.

Cha mẹ giành quyền nuôi con phải đáp ứng điều kiện về thời gian thực tế có thể dành cho con.

Môi Trường Sống Và Điều Kiện Chỗ Ở Hợp Pháp

Môi trường sinh sống ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thể chất và nhân cách của trẻ. Tòa án sẽ thẩm định:

• Tính ổn định của nơi ở: Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở (Sổ đỏ/Sổ hồng) đứng tên mình hoặc hợp đồng thuê nhà dài hạn, hợp pháp.
• Không gian sinh hoạt: Nhà ở bảo đảm diện tích sử dụng tối thiểu, có phòng ngủ riêng hoặc không gian học tập thoáng mát, đủ ánh sáng, vệ sinh sạch sẽ, cách ly khỏi nguồn ô nhiễm và khói bụi.
• Vị trí địa lý: Nhà ở gần trường học của con, gần các cơ sở y tế (bệnh viện, trạm y tế), công viên, thư viện; môi trường khu dân cư văn minh, không nằm trong các “điểm nóng” về tệ nạn ma túy, cờ bạc, trộm cắp.

Đương sự có thể trích xuất dữ liệu xác nhận nơi cư trú, thông tin thường trú/tạm trú hợp pháp trên ứng dụng định danh điện tử VNeID (tài khoản định danh mức độ 2) để cung cấp chứng cứ trực tiếp cho Hội đồng xét xử.

Đạo Đức Và Lối Sống Lành Mạnh Của Cha Mẹ

Căn cứ Điều 85 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, nhân cách và lối sống của người trực tiếp nuôi con là yếu tố then chốt quyết định môi trường hình thành nhân cách của trẻ.

Tòa án sẽ từ chối giao con cho bên có các hành vi sau:

• Có tiền sử bạo lực gia đình, bạo hành thể xác hoặc ngược đãi tinh thần vợ/chồng và con cái.
• Mắc các tệ nạn xã hội: Nghiện ma túy, cờ bạc, cá độ bóng đá, nghiện rượu bia nặng.
• Lối sống suy đồi, buông thả, công khai quan hệ ngoài luồng hoặc đưa những đối tượng có nhân thân xấu về sinh sống cùng nhà với trẻ.
• Có hành vi vi phạm pháp luật hình sự, bị xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến trật tự an toàn xã hội hoặc đang trong thời gian chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn.

Nhân cách và lối sống của người trực tiếp nuôi con là yếu tố then chốt quyết định môi trường hình thành nhân cách của trẻ.

Theo quy định tại Điều 91 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, đương sự có yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình phải thu thập, cung cấp, giao nộp cho Tòa án tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu đó là có căn cứ và hợp pháp.

Cảnh báo pháp lý quan trọng (Điều 95 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015): Mọi tài liệu, chứng cứ nộp lên Tòa án phải được thu thập theo đúng trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Tuyệt đối không sử dụng chứng cứ bất hợp pháp như: Cài đặt phần mềm gián điệp theo dõi lén điện thoại, bẻ khóa tài khoản mạng xã hội cá nhân trái phép, gắn thiết bị ghi âm lén tại phòng ngủ của người khác… Những tài liệu này không những bị Tòa án bác bỏ giá trị chứng minh mà người thực hiện còn có nguy cơ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội xâm phạm bí mật đời tư, thư tín.

DANH MỤC HỒ SƠ CHỨNG CỨ CẦN THIẾT KHI TRANH CHẤP QUYỀN NUÔI CON

• Nhóm 1: Hồ sơ nhân thân & Tình trạng pháp lý của trẻ (Khai sinh, kết quả học tập).
• Nhóm 2: Tài liệu năng lực tài chính (Hợp đồng lao động, sao kê lương, sổ tiết kiệm).
• Nhóm 3: Tài liệu điều kiện chỗ ở (Sổ đỏ, Hợp đồng thuê nhà, VNeID mức 2).
• Nhóm 4: Chứng cứ về thời gian chăm sóc (Xác nhận giờ làm, ảnh tư liệu, sổ liên lạc).
• Nhóm 5: Chứng cứ đối phương không đủ điều kiện (Biên bản công an, Vi bằng, nợ xấu CIC).

Giấy Tờ Chứng Minh Năng Lực Tài Chính

Đương sự cần tập hợp đầy đủ các giấy tờ sau để chứng minh dòng tiền ổn định:

• Hợp đồng lao động: Bản sao chứng thực Hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc có thời hạn dài kèm theo Quyết định bổ nhiệm chức vụ, Quyết định tăng lương (nếu có).
• Sao kê tài khoản ngân hàng: Bảng sao kê giao dịch nhận lương qua tài khoản ngân hàng từ 06 đến 12 tháng gần nhất (có dấu mộc tròn đỏ xác nhận của Ngân hàng thương mại).
• Bảng thanh toán tiền lương: Phiếu lương có ký nhận của Giám đốc hoặc Kế toán trưởng đối với trường hợp nhận lương bằng tiền mặt.
• Hồ sơ hoạt động kinh doanh (đối với chủ hộ kinh doanh, doanh nghiệp): Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp/hộ kinh doanh, tờ khai thuế giá trị gia tăng các quý gần nhất, Báo cáo tài chính đã kiểm toán.
• Chứng cứ tài sản tích lũy: Bản sao Sổ tiết kiệm ngân hàng, Giấy chứng nhận đăng ký xe ô tô, Giấy chứng nhận sở hữu cổ phần, chứng khoán hoặc hợp đồng cho thuê tài sản tạo ra dòng tiền thụ động đều đặn hàng tháng.

Một số giấy tờ chứng minh năng lực tài chính.

Chứng Cứ Về Thời Gian Biểu Chăm Sóc Con

• Văn bản xác nhận của cơ quan, doanh nghiệp nơi công tác: Giấy xác nhận vị trí công việc có khung giờ làm việc hành chính cố định (ví dụ: 8h00 – 17h00), không phải làm ca kíp đêm, không phải đi công tác tỉnh xa thường xuyên.
• Chứng cứ gắn kết tình cảm thực tế: Hình ảnh, video tư liệu gia đình lưu lại toàn bộ quá trình nuôi nấng, đưa con đi học, du lịch, chăm sóc con tại bệnh viện khi con ốm qua các năm.
• Tài liệu phối hợp giáo dục: Sổ liên lạc điện tử của con, giấy khen học tập, hóa đơn đóng học phí đứng tên mình; văn bản xác nhận hoặc thư ngỏ của giáo viên chủ nhiệm, cô giáo mầm non xác nhận ai là người thường xuyên đưa đón, họp phụ huynh và trao đổi tình hình học tập của trẻ.
• Xác nhận của cộng đồng dân cư: Đơn xác nhận của Trưởng ban quản trị tòa nhà chung cư, Tổ trưởng tổ dân phố hoặc hàng xóm liền kề ghi nhận sự chăm sóc chu đáo, yêu thương của người cha/mẹ đối với đứa trẻ.

Tài Liệu Chứng Minh Nơi Ở Ổn Định Lâu Dài

• Trường hợp sở hữu nhà ở: Bản sao chứng thực Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (Sổ đỏ/Sổ hồng) đứng tên mình hoặc hợp đồng tặng cho, thừa kế nhà đất hợp pháp.
• Trường hợp thuê nhà: Hợp đồng thuê nhà ở có thời hạn từ 01 – 03 năm trở lên (nên thực hiện công chứng tại Văn phòng công chứng), kèm theo hóa đơn đóng tiền điện, nước, internet đứng tên đương sự.
• Chứng cứ cư trú điện tử: Trích xuất bản in Thông tin cư trú từ tài khoản định danh điện tử VNeID cấp độ 2, xác nhận địa chỉ thường trú hoặc tạm trú hợp lệ trên địa bàn nơi Tòa án giải quyết vụ việc.

Mẫu bản sao chứng nhận quyền sở hữu đất quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất.

Chứng Cứ Đối Phương Không Đủ Điều Kiện Nuôi Con

Để phản bác yêu cầu nuôi con của phía bên kia, đương sự cần cung cấp các chứng cứ xác thực về việc đối phương không bảo đảm tư cách:

• Biên bản của cơ quan Công an: Biên bản giải quyết vụ việc gây rối trật tự, bạo lực gia đình của Công an xã/phường; Quyết định xử phạt vi phạm hành chính về hành vi xâm hại sức khỏe thành viên gia đình theo quy định của pháp luật.
• Kết luận giám định thương tích / Hồ sơ y tế: Giấy chứng nhận thương tích, bệnh án điều trị tại bệnh viện do hành vi bạo lực của đối phương gây ra cho đương sự hoặc đứa trẻ.
• Hồ sơ cai nghiện, bệnh lý tâm thần: Giấy tờ chứng minh đối phương từng đi cai nghiện bắt buộc, hồ sơ bệnh án điều trị tâm thần hoặc bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.
• Lập Vi bằng qua Thừa phát lại: Yêu cầu Thừa phát lại lập Vi bằng ghi nhận các tin nhắn qua Zalo, Messenger, SMS có nội dung đe dọa, chửi bới, xúc phạm danh dự; hình ảnh, video đối phương tham gia đánh bạc, tụ tập sử dụng chất kích thích, hoặc lối sống ngoại tình công khai được đăng tải trên mạng xã hội.
• Báo cáo tín dụng CIC: Bản kiểm tra lịch sử tín dụng từ Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC) chứng minh đối phương đang rơi vào tình trạng nợ xấu nhóm 3, nhóm 4 hoặc nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn), vỡ nợ do cờ bạc, vay nặng lãi “tín dụng đen”.

Ly hôn làm chấm dứt quan hệ hôn nhân giữa vợ và chồng nhưng tuyệt đối không làm chấm dứt quyền và nghĩa vụ cha con, mẹ con. Hai trụ cột pháp lý sau ly hôn (luật HNGĐ 2014):

Nghĩa Vụ Và Mức Cấp Dưỡng Nuôi Con

Căn cứ Điều 110, Điều 116 và Điều 117 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014:

• Cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên, con đã thành niên tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
• Mức cấp dưỡng do cha, mẹ tự thỏa thuận căn cứ vào thu nhập thực tế, khả năng tài chính của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của đứa trẻ. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ căn cứ vào tình hình thực tế để ấn định mức đóng góp hàng tháng.
• Thực tiễn xét xử: Pháp luật không quy định một con số cố định. Khi giải quyết tranh chấp, mức cấp dưỡng thông thường được Tòa án phán quyết dao động từ 15% đến 30% tổng thu nhập thực tế của người cấp dưỡng, hoặc bằng một định mức tiền cụ thể (ví dụ: từ 3.000.000 đồng – 10.000.000 đồng/tháng/con tùy theo điều kiện kinh tế và mức sống từng khu vực).

Đặc biệt, theo hướng dẫn mới nhất tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, Tòa án áp dụng nguyên tắc kiểm soát mức sàn: Mức cấp dưỡng do Tòa án quyết định không được thấp hơn một nửa (1/2) tháng lương tối thiểu vùng tại nơi người cấp dưỡng đang cư trú đối với mỗi người con (tương đương tối thiểu từ khoảng 1.850.000đ đến 2.655.000 đ/tháng/con tùy khu vực).

• Phương thức cấp dưỡng có thể thực hiện định kỳ hàng tháng, hàng quý, 6 tháng một lần, hàng năm hoặc cấp dưỡng một lần bằng tài sản có giá trị tương đương theo phán quyết của Tòa.

Quyền Thăm Nom Và Chế Tài Xử Lý Vi Phạm

Theo Điều 82 và Điều 83 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở. Người trực tiếp nuôi con cùng các thành viên trong gia đình không được cản trở người không trực tiếp nuôi con trong việc thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Nhằm răn đe các hành vi vi phạm, Chính phủ đã ban hành Nghị định 144/2021/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình:

Trường hợp người không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con thì người đang trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án nhân dân ra quyết định hạn chế quyền thăm nom con của người đó theo quy định tại Khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.

Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.

Các Câu Hỏi Thường Gặp Về Quyền Nuôi Con Khi Ly Hôn

Thu Nhập Thấp Hơn Có Giành Được Quyền Nuôi Con Không?

Có. Thu nhập tài chính chỉ là một trong các tiêu chí được Tòa án xem xét theo Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, không phải là điều kiện mang tính quyết định tuyệt đối.

Nếu bạn có mức thu nhập thấp hơn nhưng chứng minh được bản thân có quỹ thời gian chăm sóc trực tiếp vượt trội, có lối sống đạo đức chuẩn mực, nơi ở an toàn, gắn bó tình cảm khăng khít với trẻ từ nhỏ, bạn hoàn toàn có thể được Tòa án tuyên giao quyền trực tiếp nuôi con. Sự thiếu hụt về mặt kinh tế sẽ được bù đắp bằng nghĩa vụ cấp dưỡng định kỳ hàng tháng từ phía người có thu nhập cao hơn.

Cha Có Được Quyền Nuôi Con Dưới 36 Tháng Tuổi Không?

Có. Mặc dù Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định con dưới 36 tháng tuổi được ưu tiên giao cho mẹ, người cha vẫn được giao quyền nuôi con trong 4 trường hợp pháp lý sau:

1. Cha mẹ có văn bản thỏa thuận tự nguyện về việc giao con cho cha trực tiếp nuôi dưỡng và Tòa án nhận thấy thỏa thuận này phù hợp với lợi ích của trẻ.
2. Người mẹ mắc bệnh tâm thần nặng, bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, bệnh hiểm nghèo hoặc bị tai nạn mất hoàn toàn khả năng lao động và nhận thức.
3. Người mẹ tự ý bỏ rơi con từ nhỏ, không chăm sóc, không có nơi cư trú cố định, có hành vi bạo hành trẻ em (áp dụng theo Án lệ số 54/2022/AL của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao).
4. Người mẹ đang phải chấp hành án phạt tù giam hoặc đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc.

Ly Hôn Có 2 Con Thì Tòa Án Chia Như Thế Nào?

Thực tiễn xét xử bám sát nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của các con:

Phương án phổ biến (Giao mỗi người nuôi một con): Nếu hai bên vợ chồng đều có việc làm, thu nhập ổn định, điều kiện chăm sóc tương đương và không có thỏa thuận khác, Tòa án thường giải quyết giao cho mỗi bên cha/mẹ trực tiếp nuôi dưỡng một người con để bảo đảm tính công bằng về nghĩa vụ, đồng thời không bên nào phải đóng cấp dưỡng cho bên nào (trừ trường hợp chi phí nuôi dạy giữa hai con chênh lệch quá lớn).

Phương án giao cả 2 con cho một bên nuôi dưỡng: Tòa án sẽ phán quyết giao cả hai con cho người cha hoặc người mẹ nếu thuộc một trong các tình huống:

• Một bên hoàn toàn không đủ điều kiện nuôi dưỡng (vỡ nợ, nghiện ngập, không có việc làm và nơi ở).
• Hai đứa trẻ có khoảng cách tuổi quá gần, gắn bó mật thiết với nhau từ nhỏ và việc chia tách hai anh/chị/em sẽ gây sang chấn tâm lý, tổn thương tinh thần sâu sắc cho các cháu.
• Cả hai con (từ đủ 7 tuổi trở lên) đều có nguyện vọng văn bản xin được ở chung cùng một người cha hoặc mẹ.

Làm Gì Khi Đối Phương Cản Trở Quyền Thăm Nom Con?

Khi đối phương cố tình giấu con, cấm cản không cho gặp mặt hoặc đe dọa khi bạn đến thăm con, hãy thực hiện ngay quy trình 3 bước xử lý pháp lý:

QUY TRÌNH 3 BƯỚC XỬ LÝ HÀNH VI CẢN TRỞ THĂM NOM CON:

• Bước 1: Lập Vi bằng ghi nhận hiện trường qua Văn phòng Thừa phát lại.
• Bước 2: Yêu cầu Công an cấp xã lập biên bản, chuyển hồ sơ đề nghị phạt từ 5 – 10 triệu đồng (Đ56 NĐ 144/2021/NĐ-CP).
• Bước 3: Nộp Đơn yêu cầu Thi hành án dân sự tiến hành cưỡng chế buộc thực hiện quyền thăm nom.

Chi tiết các bước thực hiện:

• Bước 1: Thu thập chứng cứ và Lập Vi bằng: Liên hệ trực tiếp Văn phòng Thừa phát lại để Thừa phát lại đi cùng đến địa điểm thăm con, chứng kiến và lập Vi bằng ghi nhận sự việc đối phương có hành vi đóng cửa, xua đuổi, chửi bới, giấu con. Vi bằng là nguồn chứng cứ có giá trị chứng minh vững chắc trước cơ quan nhà nước.
• Bước 2: Đề nghị xử phạt vi phạm hành chính: Gửi Đơn kiến nghị kèm Vi bằng và bản sao Bản án ly hôn đến Cơ quan Công an cấp xã/phường nơi đối phương cư trú. Công an cấp xã sẽ tiến hành xác minh, lập Biên bản vi phạm hành chính, sau đó chuyển hồ sơ lên người có thẩm quyền (Trưởng Công an cấp huyện hoặc Chủ tịch UBND cấp xã/huyện) để ra Quyết định xử phạt từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng theo Điều 56 Nghị định 144/2021/NĐ-CP.
• Bước 3: Yêu cầu Cơ quan Thi hành án dân sự cưỡng chế: Nộp Đơn yêu cầu thi hành án đến Chi cục Thi hành án dân sự cấp huyện nơi bản án sơ thẩm đã xét xử. Chấp hành viên sẽ triệu tập, ra quyết định buộc thực hiện nghĩa vụ và phối hợp lực lượng Công an địa phương tiến hành biện pháp cưỡng chế buộc bên đang giữ con phải giao trẻ theo đúng lịch thăm nom đã ghi trong Bản án có hiệu lực pháp luật.

Sau Ly Hôn Có Được Yêu Cầu Đổi Người Nuôi Con?

Được. Bản án phân định quyền nuôi con không mang tính vĩnh viễn cố định. Căn cứ theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, người cha, người mẹ hoặc các cơ quan, tổ chức (Hội liên hiệp phụ nữ, cơ quan quản lý nhà nước về gia đình, trẻ em) có quyền nộp Đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con khi có một trong các căn cứ sau:

• Cha mẹ có thỏa thuận mới bằng văn bản về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con vì lợi ích của con.
• Người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con (ví dụ: lâm vào phá sản, nghiện ngập, bị kết án phạt tù giam, thường xuyên bỏ bê hoặc có hành vi bạo hành, bóc lột trẻ em).
• Bắt buộc lấy ý kiến: Khi tiến hành thủ tục thay đổi người trực tiếp nuôi con, nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Thẩm phán bắt buộc phải tiến hành lấy ý kiến nguyện vọng của con để làm căn cứ quyết định.

Quyền trực tiếp nuôi con khi ly hôn là một trong những quyền nhân thân thiêng liêng nhất gắn liền với trách nhiệm chăm sóc và định hình tương lai của con trẻ. Để giành được quyền nuôi con một cách hợp pháp tại Tòa án nhân dân, điều cốt lõi không nằm ở sự tranh cãi gay gắt mà nằm ở hệ thống chứng cứ pháp lý vững chắc chứng minh bạn là người mang lại môi trường sống và sự phát triển tốt nhất cho con theo tinh thần của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP.

Nếu bạn đang gặp vướng mắc về thủ tục ly hôn, thu thập chứng cứ chứng minh điều kiện nuôi con hoặc bị cản trở quyền thăm nom con chung sau ly hôn, hãy liên hệ với Luật Nhân Dân để được đội ngũ Luật sư Hôn nhân và Gia đình giàu kinh nghiệm trực tiếp tư vấn chiến lược, hỗ trợ thu thập tài liệu chứng cứ hợp pháp và bảo vệ tối đa quyền lợi của bạn cùng con trẻ trước Tòa án.

Biên tập bởi

Luật sư Nguyễn Anh Văn

Tác giả

Luật sư Nguyễn Anh Văn thuộc đoàn luật sư Hà Nội, với hơn 10 năm kinh nghiệm tư vấn pháp luật trong các lĩnh vực đất đai, hôn nhân, doanh nghiệp, đầu tư, dân sự, hình sự, sở hữu trí tuệ..., là Thành viên sáng lập và Giám đốc điều hành tại công ty Luật Nhân Dân.

893 bài viết FB

Xem tất cả bài viết