Ly Hôn Khi Không Biết Địa Chỉ Của Vợ Hoặc Chồng: Thẩm Quyền Và Thủ Tục Giải Quyết

Tóm tắt nhanh

• Quyền yêu cầu ly hôn: Một bên vẫn có thể khởi kiện ly hôn đơn phương khi không biết địa chỉ hiện tại của vợ hoặc chồng, nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật.
• Xác định Tòa án có thẩm quyền: Có thể yêu cầu Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc cuối cùng giải quyết; trong trường hợp phù hợp, có thể áp dụng căn cứ nơi bị đơn có tài sản hoặc thẩm quyền đối với vụ việc có yếu tố nước ngoài.
• Trường hợp cố tình giấu địa chỉ: Án lệ số 54/2022/AL được bài viết đề cập là căn cứ để Tòa án tiếp tục giải quyết vụ án khi bị đơn cố tình che giấu địa chỉ, thay vì trả lại đơn hoặc đình chỉ vụ án chỉ vì không xác định được địa chỉ hiện tại.
• Trường hợp biệt tích từ 2 năm trở lên: Có thể yêu cầu Tòa án tuyên bố mất tích. Sau khi quyết định có hiệu lực, người còn lại có thể yêu cầu giải quyết ly hôn theo khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
• Xác minh thông tin cư trú: Nếu không thể tự xin giấy xác nhận cư trú CT07, người khởi kiện có thể đề nghị Tòa án thu thập tài liệu, chứng cứ từ cơ quan có thẩm quyền.
• Niêm yết văn bản tố tụng: Khi không thể tống đạt trực tiếp, Tòa án có thể thực hiện niêm yết công khai và tiếp tục giải quyết vụ án theo thủ tục luật định.
• Quyền nuôi con và tài sản: Tòa án xem xét quyền lợi của con, nghĩa vụ cấp dưỡng và tài sản chung theo quy định. Người khởi kiện có thể đề nghị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để bảo vệ tài sản khi cần thiết.
• Hồ sơ cần chuẩn bị: Đơn khởi kiện ly hôn, giấy chứng nhận kết hôn hoặc trích lục, giấy tờ tùy thân, giấy khai sinh của con, thông tin cư trú cuối cùng và chứng cứ liên quan. Tạm ứng án phí sơ thẩm không có giá ngạch thường là 300.000 đồng.

Trong thực tiễn tố tụng dân sự, tình trạng một bên vợ hoặc chồng tự ý rời khỏi nơi cư trú, cắt đứt hoàn toàn liên lạc hoặc cố tình che giấu tung tích nhằm cản trở việc ly hôn diễn ra tương đối phổ biến. Rất nhiều trường hợp người khởi kiện lúng túng, đi lại nhiều lần giữa cơ quan công an và Tòa án nhưng vẫn bị trả lại đơn do thiếu thông tin địa chỉ của đối phương. Bài viết dưới đây của Luật Nhân Dân sẽ hướng dẫn chi tiết căn cứ pháp luật, cách xác định Tòa án có thẩm quyền và quy trình thực tế để giải quyết thủ tục ly hôn khi không rõ nơi cư trú của bị đơn.

Quyền yêu cầu ly hôn là quyền nhân thân được Nhà nước ghi nhận và bảo hộ theo quy định pháp luật.

Quyền yêu cầu ly hôn là một trong những quyền nhân thân gắn liền với mỗi cá nhân, được Nhà nước ghi nhận và bảo hộ. Căn cứ Khoản 1 Điều 51 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, vợ, chồng hoặc cả hai người đều có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn. Điều 56 của Luật này quy định rõ: Khi một bên vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại Tòa án không thành thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được.

Việc bị đơn (vợ hoặc chồng) tự ý bỏ nhà ra đi, không thông báo tin tức, cố tình thay đổi chỗ ở mà không đăng ký biến động hay chủ động trốn tránh hoàn toàn không làm mất đi quyền khởi kiện của nguyên đơn. Theo nguyên tắc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự được quy định tại Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án không được từ chối yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng hoặc vì lý do chưa rõ nơi cư trú của bị đơn nếu nguyên đơn đã thực hiện đúng nghĩa vụ cung cấp thông tin cư trú cuối cùng theo luật định.

Nhiều người dân thường nhầm lẫn giữa ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương. Trong thủ tục thuận tình ly hôn (Điều 55 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014), sự có mặt và đồng thuận của cả hai bên là điều kiện tiên quyết. Nếu một bên vắng mặt hoặc không rõ địa chỉ, thủ tục thuận tình không thể thực hiện được. Lúc này, người còn lại bắt buộc phải chuyển sang thủ tục ly hôn đơn phương khi không rõ nơi cư trú để bảo vệ quyền tự do nhân thân của mình, tránh tình trạng bị ràng buộc pháp lý vô thời hạn với một cuộc hôn nhân trên danh nghĩa.

Việc xác định chính xác Tòa án có thẩm quyền giúp đơn khởi kiện không bị trả lại hay chuyển lòng vòng.

Vấn đề cốt lõi khiến các vụ án ly hôn vắng mặt bị đình trệ nằm ở việc xác định không đúng Tòa án có thẩm quyền, dẫn đến tình trạng đơn bị chuyển lòng vòng hoặc bị trả lại theo Điều 192 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

Theo nguyên tắc chung tại Điểm a Khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm các tranh chấp về hôn nhân và gia đình. Tuy nhiên, khi nguyên đơn hoàn toàn mất liên lạc và không thể nắm bắt được địa chỉ hiện tại của bị đơn, pháp luật tố tụng đã dự liệu cơ chế ngoại lệ bảo vệ quyền khởi kiện tại Điều 40 của Bộ luật này.

Một sai lầm phổ biến trên thực tế là nguyên đơn tự ý nộp đơn đến Tòa án nơi bản thân đang cư trú. Pháp luật chỉ cho phép nộp đơn tại Tòa án nơi nguyên đơn cư trú trong hai trường hợp: hai bên có thỏa thuận bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi nguyên đơn cư trú giải quyết, hoặc áp dụng đối với vụ án xác định cha, mẹ cho con hoặc con cho cha, mẹ (Điểm b Khoản 1 Điều 40 BLTTDS 2015). Đơn phương ly hôn thông thường không thuộc diện được ưu tiên nộp tại nơi cư trú của nguyên đơn nếu không có căn cứ đặc thù.

Tòa Án Nơi Cư Trú Làm Việc Cuối Cùng

Nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc cuối cùng giải quyết vụ án.

Căn cứ Điểm a Khoản 1 Điều 40 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, nếu không biết nơi cư trú, làm việc, trụ sở của bị đơn thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở cuối cùng giải quyết.

Khái niệm “nơi cư trú” được làm rõ tại Luật Cư trú 2020, bao gồm nơi thường trú hoặc nơi tạm trú. Nơi cư trú cuối cùng được hiểu là địa chỉ hợp pháp gần nhất mà bị đơn từng đăng ký thường trú hoặc tạm trú trước khi rời đi hoặc mất liên lạc.

Trong nhiều tình huống, bị đơn trước khi bỏ đi đã bán nhà, chuyển nhượng tài sản hoặc bị cơ quan chức năng xóa đăng ký thường trú/tạm trú do vắng mặt quá thời hạn quy định. Trong trường hợp này, nguyên đơn vẫn có quyền chỉ dẫn địa chỉ đó là “nơi cư trú cuối cùng”. Để hồ sơ được Tòa án tiếp nhận, nguyên đơn cần nộp kèm đơn xác nhận hoặc giấy tờ do Công an xã, phường, thị trấn hoặc Tổ dân phố lập, ghi nhận nội dung: Đương sự từng cư trú tại địa bàn và hiện tại đã đi khỏi địa phương, không rõ đi đâu, làm gì.

Tòa Án Nơi Bị Đơn Sở Hữu Tài Sản

Khi không rõ nơi cư trú cuối cùng, nguyên đơn có quyền yêu cầu Tòa án nơi bị đơn có tài sản giải quyết.(Ảnh minh họa)

Khi nguyên đơn hoàn toàn không thể lần ra thông tin nơi cư trú hoặc nơi làm việc cuối cùng của bị đơn, Điểm c Khoản 1 Điều 40 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 cung cấp giải pháp thay thế: Nguyên đơn có quyền yêu cầu Tòa án nơi bị đơn có tài sản giải quyết.

Để Tòa án chấp thuận thụ lý theo căn cứ này, người khởi kiện phải đáp ứng nghĩa vụ chứng minh tài sản:

1. Chứng minh bị đơn là chủ sở hữu hoặc đồng sở hữu hợp pháp đối với tài sản nằm trong phạm vi địa hạt của Tòa án đó (nhà ở, quyền sử dụng đất, phần vốn góp trong doanh nghiệp, tài khoản ngân hàng).

2. Nộp tài liệu đính kèm đơn khởi kiện như: Bản sao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở; văn bản xác nhận của Văn phòng đăng ký đất đai; Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh thể hiện tỷ lệ sở hữu vốn góp; hoặc tài liệu sao kê tài khoản được cơ quan có thẩm quyền cấp.

Tòa Án Có Thẩm Quyền Yếu Tố Nước Ngoài

Nếu có cơ sở nghi ngờ người vợ hoặc chồng đã trốn ra nước ngoài, hoặc cư trú bất hợp pháp tại nước ngoài mà không thể xác định được địa chỉ cụ thể, thẩm quyền giải quyết không còn thuộc về Tòa án nhân dân cấp huyện.

Căn cứ Khoản 2 Điều 123 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 kết hợp Điều 469 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, thẩm quyền sơ thẩm trong trường hợp này thuộc về Tòa án nhân dân cấp tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương.

Khi thụ lý vụ việc dạng này, Tòa án cấp tỉnh sẽ yêu cầu nguyên đơn phối hợp xác minh tình trạng xuất cảnh. Thủ tục bắt buộc là Tòa án hoặc nguyên đơn (có sự hướng dẫn của Tòa án) gửi văn bản đề nghị Cục Quản lý Xuất nhập cảnh (Bộ Công an) cung cấp dữ liệu xuất nhập cảnh của bị đơn. Nếu kết quả xác nhận bị đơn đã xuất cảnh và chưa ghi nhận nhập cảnh trở lại Việt Nam, vụ án sẽ được giải quyết theo trình tự tố tụng có yếu tố nước ngoài.

Pháp luật phân định rõ ràng cách xử lý dựa trên nguyên nhân của việc không rõ tung tích: Cố tình che giấu hay biệt tích khách quan. Đây là hai tình huống pháp lý hoàn toàn khác biệt về trình tự tố tụng.

TIẾN TRÌNH XÁC ĐỊNH HƯỚNG GIẢI QUYẾT:

• Trường hợp 1: Xác định vợ/chồng còn sống nhưng cố tình cắt đứt liên lạc, giấu nơi ở
  • Thu thập chứng cứ cố tình lẩn tránh (Vi bằng tin nhắn, cuộc gọi, xác nhận của gia đình)
  • Nộp đơn ly hôn tại TAND nơi cư trú cuối cùng
  • Áp dụng Án lệ số 54/2022/AL: Tòa án niêm yết công khai và xét xử vắng mặt
• Trường hợp 2: Vợ/chồng bỏ đi biệt tích từ 02 năm liền trở lên, không rõ còn sống hay đã chết
  • Nộp đơn yêu cầu Tuyên bố mất tích tại TAND nơi cư trú cuối cùng (Điều 68 BLDS 2015)
  • Tòa án thông báo tìm kiếm 04 tháng trên phương tiện truyền thông
  • Có Quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực pháp luật

Khởi kiện ly hôn theo Khoản 2 Điều 56 Luật HN&GĐ: Tòa án giải quyết cho ly hôn

Bị Đơn Cố Tình Che Giấu Nơi Ở

Án lệ số 54/2022/AL tháo gỡ vướng mắc khi bị đơn cố tình giấu địa chỉ để kéo dài thời gian.(Ảnh minh họa)

Không ít trường hợp một bên vợ/chồng vẫn sử dụng mạng xã hội, vẫn liên lạc với người thân hoặc thỉnh thoảng nhắn tin cho con nhưng tuyệt đối không cung cấp địa chỉ chỗ ở hiện tại nhằm mục đích kéo dài thời gian, trốn tránh trách nhiệm cấp dưỡng, phân chia tài sản.

Trước đây, một số Tòa án cấp sơ thẩm thường có xu hướng đình chỉ vụ án hoặc trả lại đơn khởi kiện với lý do người khởi kiện không cung cấp được địa chỉ đúng của bị đơn theo quy định tại Điều 5, Điều 6 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao. Tuy nhiên, nút thắt này đã được tháo gỡ hoàn toàn nhờ Án lệ số 54/2022/AL được Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao thông qua ngày 07/09/2022.

Nội dung Án lệ số 54/2022/AL khẳng định: Trường hợp nguyên đơn chỉ ghi đúng địa chỉ nơi cư trú cuối cùng của bị đơn mà không thể ghi được địa chỉ hiện tại của bị đơn do bị đơn cố tình che giấu địa chỉ, hoặc thân nhân của bị đơn không chịu cung cấp địa chỉ, thì Tòa án không được trả lại đơn khởi kiện và không được đình chỉ giải quyết vụ án. Tòa án phải coi hành vi này là trường hợp bị đơn cố tình giấu địa chỉ và tiến hành các thủ tục tống đạt, niêm yết công khai để đưa vụ án ra xét xử theo quy định chung.

Để áp dụng thành công Án lệ 54/2022/AL, nguyên đơn cần chuẩn bị các tài liệu chứng minh:

1. Lập Vi bằng ghi nhận các tin nhắn, cuộc gọi qua Zalo, Facebook, SMS thể hiện việc bị đơn vẫn đang hoạt động nhưng từ chối cho biết nơi ở.

2. Biên bản làm việc của Thừa phát lại hoặc xác nhận của chính quyền cơ sở/tổ dân phố về việc người thân (bố mẹ, anh chị em ruột của bị đơn) thừa nhận bị đơn vẫn thỉnh thoảng liên lạc nhưng gia đình không cung cấp địa chỉ cho nguyên đơn.

Bị Đơn Bỏ Đi Biệt Tích Lâu Ngày

Sau khi có Quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực, Tòa án sẽ giải quyết cho ly hôn theo đúng luật định.(Ảnh minh họa)

Nếu người vợ hoặc chồng rời khỏi nhà hoàn toàn mất liên lạc, gia đình và bạn bè không nhận được bất kỳ tin tức xác thực nào về việc người đó còn sống hay đã chết trong thời gian dài, quy trình xử lý sẽ gắn liền với thủ tục tuyên bố một người mất tích.

Căn cứ Điều 68 Bộ luật Dân sự 2015, khi một người biệt tích 02 năm liền trở lên, mặc dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự mà vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án có thể ra quyết định tuyên bố người đó mất tích. Thời hạn 02 năm được tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng về người đó.

“Trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn.” (Khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014)

Trình tự hai bước xử lý trường hợp này như sau:

1. Bước 1 (Giải quyết việc dân sự): Nguyên đơn nộp đơn yêu cầu Tòa án tuyên bố mất tích. Tòa án thực hiện thủ tục thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú trên Báo/Đài phát thanh – truyền hình Trung ương trong thời hạn 04 tháng. Hết thời hạn mà không có tin tức, Tòa án ban hành Quyết định tuyên bố một người mất tích.

2. Bước 2 (Giải quyết vụ án ly hôn): Sau khi quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực pháp luật, nguyên đơn nộp đơn khởi kiện xin ly hôn. Tại phiên xét xử, Tòa án căn cứ trực tiếp vào Quyết định mất tích để chấp thuận cho ly hôn mà không cần phải thực hiện thủ tục hòa giải.

Xác Minh Qua Cơ Sở Dữ Liệu Dân Cư

Thẩm phán sẽ ban hành công văn yêu cầu cơ quan công an tra cứu dữ liệu trên Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Khi triển khai Luật Cư trú 2020 và ứng dụng VNeID, sổ hộ khẩu giấy đã hết giá trị sử dụng từ ngày 01/01/2023. Để nộp đơn ly hôn, Tòa án thường yêu cầu Giấy xác nhận thông tin về cư trú (Mẫu CT07). Tuy nhiên, trên thực tế, công an cấp xã/phường thường từ chối cấp mẫu CT07 của bị đơn cho nguyên đơn với lý do bảo mật dữ liệu cá nhân nếu không có ủy quyền hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ đại diện.

Khi rơi vào tình thế bế tắc này, nguyên đơn cần vận dụng quyền yêu cầu Tòa án can thiệp theo quy định của pháp luật:

• Căn cứ Khoản 2 Điều 97 và Điều 106 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, đương sự có quyền làm đơn yêu cầu Tòa án tiến hành thu thập tài liệu, chứng cứ nếu xét thấy tự mình không thể thực hiện được.
• Nguyên đơn nộp bộ hồ sơ khởi kiện ly hôn kèm theo một bản “Đơn đề nghị Tòa án thu thập tài liệu, chứng cứ” và văn bản phản hồi từ chối của Công an xã/phường (hoặc bản tự khai nêu rõ lý do cơ quan công an không hỗ trợ).
• Thẩm phán được phân công xử lý đơn sẽ ký Công văn nghiệp vụ gửi trực tiếp tới Cơ quan Công an cấp huyện/xã đề nghị tra cứu, trích xuất dữ liệu của bị đơn trên Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Kết quả tra cứu chính thức của cơ quan công an sẽ là căn cứ pháp lý vững chắc nhất để Tòa án thụ lý đơn khởi kiện.

Thủ Tục Niêm Yết Công Khai Văn Bản

Hết thời hạn niêm yết công khai 15 ngày, Tòa án sẽ tiến hành xét xử vắng mặt theo quy định pháp luật.(Ảnh minh học)

Sau khi Tòa án thụ lý vụ án mà không thể tống đạt trực tiếp thông báo thụ lý, giấy triệu tập cho bị đơn do không tìm thấy đương sự, Tòa án sẽ kích hoạt thủ tục cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng đặc thù.

Căn cứ Điều 179 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án tiến hành thủ tục niêm yết công khai:

• Văn bản tố tụng được niêm yết công khai tại trụ sở Tòa án đang giải quyết vụ việc và tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng hoặc nơi có tài sản của bị đơn.
• Thời hạn niêm yết công khai văn bản tố tụng là 15 ngày, kể từ ngày niêm yết.

Trường hợp Tòa án xét thấy cần thiết hoặc nguyên đơn yêu cầu, theo Điều 180 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án sẽ thực hiện thủ tục thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng:

• Thông báo được đăng trên một trong các báo hàng ngày của Trung ương trong 03 số liên tiếp và phát sóng trên Đài phát thanh hoặc Đài truyền hình của Trung ương 03 lần trong 03 ngày liên tiếp.

Hết thời hạn niêm yết hoặc thời hạn đăng báo mà bị đơn vẫn không có mặt, căn cứ Điều 227 và Điều 228 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án lập biên bản về việc không hòa giải được, đưa vụ án ra xét xử theo thủ tục chung và ban hành Bản án xét xử vắng mặt bị đơn.

Giải quyết trường hợp có con chung và phân chia tài sản.

Khi xét xử ly hôn vắng mặt bị đơn, việc giải quyết các tranh chấp về con chung và tài sản chung đòi hỏi sự thận trọng đặc biệt từ Hội đồng xét xử nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người vắng mặt cũng như bảo đảm nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của con chưa thành niên.

Về quyền nuôi con chung và nghĩa vụ cấp dưỡng, theo Điều 81, 82, 83 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nếu con dưới 36 tháng tuổi thì được giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng (trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện). Đối với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án bắt buộc phải lấy ý kiến bằng văn bản của người con để xem xét nguyện vọng. Do bị đơn vắng mặt và không rõ tung tích, Tòa án luôn có xu hướng giao quyền trực tiếp nuôi dưỡng con cho bên nguyên đơn nhằm đảm bảo tính liên tục, ổn định trong sinh hoạt, giáo dục của đứa trẻ. Người không trực tiếp nuôi con dù vắng mặt vẫn phải có nghĩa vụ cấp dưỡng theo luật định; mức cấp dưỡng sẽ được Tòa án ấn định trên cơ sở nhu cầu thiết yếu của người con và điều kiện thực tế của người nuôi dưỡng.

Về vấn đề phân chia tài sản chung và nghĩa vụ nợ, Điều 111, 114 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định các biện pháp khẩn cấp tạm thời mà nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án áp dụng (như kê biên tài sản đang tranh chấp, phong tỏa tài khoản ngân hàng, cấm thay đổi hiện trạng tài sản) nhằm ngăn chặn việc tài sản bị dịch chuyển, tiêu tán trong thời gian giải quyết vụ án. Trong thực tiễn xét xử, nếu tài sản chung chưa được kiểm kê, định giá cụ thể hoặc nguồn gốc tài sản chưa rõ ràng mà bị đơn vắng mặt không thể đối chất, Tòa án có quyền tách phần quan hệ tài sản ra để giải quyết bằng một vụ án dân sự độc lập khác khi đương sự có yêu cầu, nhằm giải quyết nhanh chóng quan hệ hôn nhân cho người khởi kiện.

Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo luật quy định.

Hồ sơ khởi kiện ly hôn khi không biết địa chỉ của bị đơn cần được chuẩn bị đầy đủ để tránh nguy cơ Thẩm phán yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn nhiều lần, gây kéo dài thời gian thụ lý. Người khởi kiện áp dụng Mẫu số 23-DS (Đơn khởi kiện) ban hành kèm theo Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP.

Một bộ hồ sơ hợp lệ nộp lên Tòa án bao gồm:

• Đơn khởi kiện xin ly hôn: Điền đầy đủ thông tin, tại mục “Nơi cư trú của người bị kiện” cần ghi rõ địa chỉ nơi cư trú cuối cùng đã biết kèm theo chú thích “hiện đã bỏ đi khỏi địa phương, không rõ nơi ở hiện tại”.
• Giấy chứng nhận kết hôn: Nộp bản chính. Trường hợp bị đơn cầm giữ hoặc làm mất bản chính, nguyên đơn phải đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đăng ký kết hôn để xin cấp Trích lục bản sao giấy chứng nhận kết hôn.
• Giấy tờ tùy thân: Bản sao công chứng Thẻ căn cước của nguyên đơn; bản sao Thẻ căn cước hoặc thông tin định danh của bị đơn (nếu có).
• Giấy khai sinh của các con chung: Bản sao có chứng thực hoặc bản trích lục.
• Chứng cứ về việc bị đơn vắng mặt/trốn tránh: Giấy xác nhận thông tin về cư trú (CT07), Biên bản xác nhận vắng mặt tại nơi cư trú do Công an cấp xã lập; hoặc Vi bằng ghi nhận tin nhắn, cuộc gọi, tài liệu thể hiện bị đơn cố tình che giấu nơi ở.
• Tài liệu về tài sản chung và nợ chung: Bản sao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm, hợp đồng vay nợ (nếu có yêu cầu giải quyết).
• Đơn yêu cầu Tòa án thu thập tài liệu, chứng cứ: Áp dụng khi nguyên đơn không thể tự xin xác nhận cư trú CT07 từ cơ quan công an.

Tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch trong vụ án ly hôn là 300.000 VNĐ (theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14). Người nộp đơn phải hoàn thành việc nộp tiền tạm ứng án phí tại Chi cục Thi hành án dân sự cùng cấp trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được thông báo nộp tạm ứng án phí của Tòa án.

Các Câu Hỏi Thường Gặp

Không Biết Địa Chỉ Nộp Đơn Ly Hôn Ở Đâu?

Căn cứ Điểm a Khoản 1 Điều 40 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, bạn nộp đơn đến Tòa án nhân dân cấp huyện nơi vợ hoặc chồng bạn đăng ký cư trú (thường trú hoặc tạm trú) cuối cùng trước khi mất liên lạc. Nếu hoàn toàn không xác định được nơi cư trú cuối cùng, bạn có thể nộp đơn tại Tòa án cấp huyện nơi đối phương sở hữu tài sản (như bất động sản, vốn góp công ty).

Bị Đơn Cố Tình Trốn Tránh Tòa Có Xử Không?

Tòa án chắc chắn sẽ giải quyết. Căn cứ Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP và Án lệ số 54/2022/AL của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao, hành vi cố tình không cung cấp địa chỉ của bị đơn hoặc gia đình bị đơn được xác định là cố tình giấu địa chỉ. Tòa án không được đình chỉ vụ án mà phải thực hiện thủ tục niêm yết công khai văn bản tố tụng và tiến hành xét xử vắng mặt bị đơn theo đúng quy định.

Công An Không Cấp Xác Nhận Cư Trú Thì Làm Sao?

Nếu Công an cấp xã từ chối cấp Giấy xác nhận thông tin về cư trú (mẫu CT07), bạn vẫn nộp bộ hồ sơ ly hôn tới Tòa án, kèm theo văn bản từ chối của cơ quan Công an (hoặc bản tự khai nêu rõ việc bị từ chối) và gửi đính kèm “Đơn yêu cầu Tòa án thu thập chứng cứ” theo Điều 97, Điều 106 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Thẩm phán thụ lý sẽ ban hành văn bản chính thức yêu cầu cơ quan Công an trích xuất Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Thời Gian Giải Quyết Ly Hôn Vắng Mặt Bao Lâu?

Thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án ly hôn theo quy định tại Điều 203 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 là 04 tháng, có thể gia hạn thêm không quá 02 tháng đối với vụ việc phức tạp. Trong thực tế, các vụ án ly hôn vắng mặt không rõ địa chỉ thường kéo dài từ 4 đến 8 tháng do phải thực hiện thủ tục niêm yết công khai (15 ngày) hoặc triệu tập hợp lệ nhiều lần. Nếu phải thực hiện đăng báo tìm kiếm hoặc tiến hành thủ tục tuyên bố một người mất tích trước, tổng thời gian có thể kéo dài từ 8 đến 12 tháng.

Chi Phí Niêm Yết Công Khai Là Bao Nhiêu?

Chi phí niêm yết văn bản tố tụng tại trụ sở Tòa án và UBND cấp xã thường được thực hiện theo nghiệp vụ của Tòa án và chính quyền địa phương, đương sự chỉ phải chịu một khoản công tác phí nhỏ (nếu có yêu cầu xác minh xa). Tuy nhiên, nếu phải thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng theo Điều 180 BLTTDS 2015, nguyên đơn phải tạm ứng chi phí đăng tải trên báo, đài Trung ương, mức phí thực tế thường dao động từ 2.000.000 đến 5.000.000 VNĐ tùy biểu giá của từng cơ quan truyền thông cho 03 số liên tiếp.

Kết Luận

Việc thực hiện thủ tục ly hôn khi một bên cố tình giấu mặt hoặc biệt tích là một tiến trình pháp lý phức tạp, đòi hỏi người khởi kiện phải kiên trì và vận dụng chính xác các quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Thay vì chấp nhận bế tắc, nguyên đơn cần chủ động thu thập chứng cứ về nơi cư trú cuối cùng và phối hợp chặt chẽ với cơ quan tố tụng. Nếu bạn đọc đang gặp trở ngại trong quá trình thu thập tài liệu cư trú hoặc bị Tòa án trả lại đơn không đúng luật, hãy liên hệ với Luật Nhân Dân để được đội ngũ Luật sư Hôn nhân và Gia đình tư vấn, định hướng giải pháp tố tụng chuẩn xác nhất.

Biên tập bởi

Luật sư Nguyễn Anh Văn

Tác giả

Luật sư Nguyễn Anh Văn thuộc đoàn luật sư Hà Nội, với hơn 10 năm kinh nghiệm tư vấn pháp luật trong các lĩnh vực đất đai, hôn nhân, doanh nghiệp, đầu tư, dân sự, hình sự, sở hữu trí tuệ..., là Thành viên sáng lập và Giám đốc điều hành tại công ty Luật Nhân Dân.

1529 bài viết FB

Xem tất cả bài viết