Thủ Tục Ly Hôn Khi Vợ Hoặc Chồng Mất Tích Theo Quy Định Pháp Luật

Tóm tắt nhanh

• Điều kiện ly hôn: Theo khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Tòa án giải quyết ly hôn đơn phương khi vợ hoặc chồng đã bị Tòa án tuyên bố mất tích bằng quyết định có hiệu lực pháp luật.
• Điều kiện tuyên bố mất tích: Người đó biệt tích 02 năm liền trở lên, không có tin tức xác thực về việc còn sống hay đã chết và đã áp dụng đầy đủ biện pháp tìm kiếm theo quy định pháp luật.
• Thẩm quyền giải quyết: Tòa án có thẩm quyền giải quyết yêu cầu tuyên bố mất tích được xác định theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự; thông thường là Tòa án nơi người đó cư trú cuối cùng.
• Thủ tục tuyên bố mất tích: Nộp đơn yêu cầu, chuẩn bị tài liệu chứng minh và thực hiện thông báo tìm kiếm trong 04 tháng theo quy định.
• Thủ tục ly hôn: Sau khi quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực, người còn lại nộp đơn khởi kiện ly hôn, kèm giấy tờ kết hôn, giấy tờ nhân thân và các tài liệu liên quan.
• Quyền nuôi con: Tòa án quyết định người trực tiếp nuôi con dựa trên quyền lợi mọi mặt của trẻ; người mất tích vẫn có thể có nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định pháp luật.
• Tài sản và nợ chung: Tòa án xem xét tài sản chung, nghĩa vụ tài chính và quyền lợi của các bên; phần tài sản của người mất tích phải được quản lý theo quy định pháp luật.
• Thời gian và chi phí dự kiến: Toàn bộ quy trình có thể kéo dài khoảng 8–14 tháng, với chi phí ước tính 2,6–4,6 triệu đồng, chưa bao gồm phí luật sư và các chi phí phát sinh.

Luật sư đang tư vấn các điều kiện pháp lý cần thiết để tiến hành thủ tục ly hôn khi có bên mất tích.

Căn cứ theo quy định tại Khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Tòa án chỉ giải quyết cho ly hôn khi có đầy đủ hai điều kiện: vợ hoặc chồng của người có yêu cầu ly hôn bị Tòa án tuyên bố mất tích; và người còn lại có đơn yêu cầu ly hôn đơn phương.

Quyền yêu cầu ly hôn không tự động phát sinh ngay khi người phối ngẫu rời khỏi nơi cư trú. Về mặt pháp lý, cá nhân chỉ được xem là mất tích khi đã có Quyết định tuyên bố một người mất tích của Tòa án có thẩm quyền và quyết định này đã phát sinh hiệu lực thi hành. Căn cứ Khoản 1 Điều 68 Bộ luật Dân sự 2015, người bị yêu cầu tuyên bố mất tích phải đáp ứng các tiêu chí sau:

• Thời gian biệt tích: Biệt tích 02 năm liền trở lên mà không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết.
• Biện pháp tìm kiếm: Đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự nhưng vẫn không có kết quả.
• Chủ thể yêu cầu: Phải có đơn yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan (ở đây là người vợ hoặc người chồng).

Khoản thời gian 02 năm biệt tích được tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng về người đó. Trường hợp không xác định được ngày có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo tháng có tin tức cuối cùng. Việc xác định đúng thời điểm biệt tích là căn cứ quan trọng để xem xét điều kiện thực hiện thủ tục ly hôn khi một bên mất tích theo quy định pháp luật. Nếu không xác định được cả ngày lẫn tháng thì thời hạn được tính từ ngày đầu tiên của năm tiếp theo năm có tin tức cuối cùng.

Cần phân biệt rõ hai trạng thái pháp lý thường bị nhầm lẫn trong thực tế:

• Tự ý vắng mặt tại nơi cư trú: Người vợ hoặc chồng bỏ đi, cắt đứt liên lạc nhưng gia đình vẫn biết họ đang ở khu vực nào, hoặc họ vẫn có giao dịch phát sinh gián tiếp. Trường hợp này thuộc diện vắng mặt, không đủ điều kiện để tuyên bố mất tích.
• Bị đơn cố tình giấu địa chỉ: Theo hướng dẫn tại Án lệ số 18/2018/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua, trường hợp người khởi kiện đã cung cấp đúng địa chỉ cư trú cuối cùng của bị đơn, nhưng bị đơn cố tình che giấu nơi ở, trốn tránh nghĩa vụ thì Tòa án không được đình chỉ giải quyết vụ án hoặc yêu cầu tuyên bố mất tích. Tòa án sẽ giải quyết vụ án ly hôn theo thủ tục xét xử vắng mặt bị đơn nhằm bảo vệ quyền lợi của nguyên đơn.

Quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án là cơ sở pháp lý bắt buộc trước khi khởi kiện ly hôn.

Quy trình giải quyết ly hôn với người mất tích bắt buộc phải trải qua giai đoạn tiền đề: giải quyết việc dân sự yêu cầu tuyên bố một người mất tích theo quy định từ Điều 387 đến Điều 390 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

Đây là thủ tục tư pháp không có tranh chấp (phi tố tụng), nhằm thiết lập tình trạng pháp lý của cá nhân vắng mặt. Chỉ khi hoàn thành việc dân sự này và có quyết định có hiệu lực của Tòa án, người nộp đơn mới có quyền bước sang giai đoạn khởi kiện vụ án dân sự để ly hôn.

Hồ Sơ Xác Minh Tình Trạng Biệt Tích

Các tài liệu chứng minh tình trạng biệt tích 02 năm liền cần được chuẩn bị chặt chẽ theo đúng quy định.(Ảnh minh họa)

Căn cứ Điều 387 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, người yêu cầu phải gửi hồ sơ đến Tòa án có thẩm quyền, bao gồm:

1. Đơn yêu cầu tuyên bố một người mất tích: Lập theo Mẫu số 92-DS ban hành kèm theo Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐTP. Đơn phải nêu rõ lý do yêu cầu, thời điểm nhận tin tức cuối cùng và các biện pháp tìm kiếm đã thực hiện.

2. Tài liệu chứng minh tình trạng biệt tích 02 năm liền: Biên bản xác nhận vắng mặt tại địa phương, đơn trình báo mất tích có bút phê của cơ quan Công an, tài liệu đăng tin nhắn tìm trên các phương tiện truyền thông trước đó (nếu có).

3. Giấy tờ về quan hệ nhân thân: Bản sao có chứng thực Giấy chứng nhận kết hôn, Thẻ căn cước của người yêu cầu, Giấy khai sinh của con chung.

Vấn đề thực tiễn then chốt khiến nhiều hồ sơ bị trả lại là văn bản xác nhận của Công an cấp xã. Người nộp đơn cần lưu ý khi xin xác nhận:

• Văn bản không hợp lệ: Công an xã/phường ghi nhận “đương sự vắng mặt tại nơi cư trú không rõ đi đâu”. Nội dung này chỉ chứng minh sự vắng mặt cơ học, chưa đủ yếu tố “biệt tích không có tin tức xác thực 02 năm liền”.
• Văn bản hợp lệ: Nội dung cần thể hiện rõ người đó đã rời khỏi nơi cư trú từ ngày/tháng/năm nào, từ đó đến nay không trở về, địa phương không nhận được bất kỳ thông tin cư trú hoặc khai báo tạm vắng, tạm trú nào của công dân này trong suốt khoảng thời gian tối thiểu 02 năm.

Thẩm Quyền Tòa Án Giải Quyết Việc Dân Sự

Căn cứ theo Điểm b Khoản 2 Điều 35 và Điểm a Khoản 2 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án có thẩm quyền giải quyết yêu cầu tuyên bố một người mất tích được xác định theo nơi cư trú cuối cùng của người đó:

• Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người bị yêu cầu tuyên bố mất tích cư trú cuối cùng.

Cư trú cuối cùng được xác định là nơi người đó thường trú hoặc tạm trú cuối cùng trước khi mất liên lạc, căn cứ theo Luật Cư trú 2020. Trường hợp người mất tích đăng ký thường trú tại một địa phương (ví dụ: tỉnh A) nhưng đã cắt khẩu hoặc thực tế sinh sống, làm việc, đăng ký tạm trú lâu dài tại địa phương khác (ví dụ: tỉnh B) rồi mới biệt tích, thì Tòa án nơi tạm trú cuối cùng (tỉnh B) có thẩm quyền thụ lý nếu có tài liệu xác thực về nơi cư trú cuối cùng này. Xác định sai Tòa án thụ lý là nguyên nhân hàng đầu khiến Tòa án chuyển hồ sơ hoặc đình chỉ giải quyết, gây lãng phí thời gian của đương sự.

Thủ Tục Thông Báo Nhắn Tìm Bốn Tháng

Thủ tục thông báo tìm kiếm người vắng mặt trên phương tiện thông tin đại chúng là bước tố tụng bắt buộc.(Ảnh minh họa)

Sau khi thụ lý đơn yêu cầu, thủ tục thông báo tìm kiếm người vắng mặt là nghĩa vụ tố tụng bắt buộc được quy định tại Điều 388 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015:

Thời hạn thông báo nhắn tìm: 04 tháng kể từ ngày đăng, phát thông báo lần đầu tiên.

Hình thức thông báo:

• Đăng trên Cổng thông tin điện tử của Tòa án, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi người bị yêu cầu cư trú cuối cùng.
• Đăng trên một trong các báo hàng ngày của Trung ương trong 03 số liên tiếp (Báo Nhân Dân, Tạp chí Tòa án nhân dân…).
• Phát sóng trên Đài phát thanh hoặc Đài truyền hình của Trung ương hoặc địa phương 03 lần trong 03 ngày liên tiếp.
• Niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người mất tích.

Chi phí thực tế: Người yêu cầu phải tạm ứng và chịu toàn bộ chi phí đăng báo, phát sóng truyền hình. Khoản chi phí này thực tế dao động từ 2.000.000 đến 4.000.000 VNĐ tùy thuộc vào biểu giá niêm yết của từng cơ quan báo chí, truyền hình được Tòa án chỉ định.

Hết thời hạn 04 tháng thông báo nhắn tìm, nếu vẫn không có tin tức xác thực người đó trở về hoặc liên lạc, Tòa án sẽ mở phiên họp giải quyết việc dân sự và ban hành Quyết định tuyên bố một người mất tích.

Quy trình giải quyết vụ án ly hôn đơn phương được tiến hành ngay sau khi có quyết định tuyên bố mất tích.

Khi Quyết định tuyên bố một người mất tích đã có hiệu lực pháp luật (sau thời hạn 30 ngày kể từ ngày ban hành mà không bị Viện kiểm sát kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm), người vợ hoặc chồng mới đủ điều kiện khởi kiện vụ án ly hôn đơn phương.

LỘ TRÌNH THỰC HIỆN THỦ TỤC LY HÔN VỚI NGƯỜI MẤT TÍCH

Giai đoạn 1: Giải quyết việc dân sự (Tuyên bố mất tích)

Nộp đơn yêu cầu ➔ Đăng báo tìm kiếm 4 tháng ➔ Quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực

Giai đoạn 2: Giải quyết vụ án dân sự (Ly hôn đơn phương)

Nộp đơn khởi kiện ly hôn ➔ Thụ lý & Không hòa giải ➔ Xét xử sơ thẩm tuyên chấm dứt hôn nhân

Chuẩn Bị Hồ Sơ Khởi Kiện Ly Hôn

Căn cứ Khoản 2 Điều 189 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐTP, hồ sơ khởi kiện ly hôn gồm:

1. Đơn khởi kiện ly hôn: Lập theo Mẫu số 23-DS ban hành kèm Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐTP.

2. Quyết định tuyên bố mất tích: Bản sao có chứng thực của Tòa án, có đóng dấu xác nhận hiệu lực pháp luật. Tuyệt đối không nộp quyết định đang trong thời hạn bị kháng nghị.

3. Giấy tờ hộ tịch: Bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn. Nếu làm mất bản chính, phải xin cấp Trích lục kết hôn tại Ủy ban nhân dân nơi đã đăng ký.

4. Giấy tờ về con chung: Bản sao có chứng thực Giấy khai sinh của các con chung.

5. Giấy tờ về nhân thân: Bản sao Thẻ căn cước, văn bản xác nhận thông tin về cư trú của nguyên đơn.

6. Tài liệu chứng minh tài sản và nghĩa vụ tài chính: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm, hợp đồng tín dụng… (nếu có yêu cầu giải quyết).

Trình Tự Thụ Lý Tại Tòa Án Cấp Huyện

Trình tự giải quyết vụ án ly hôn đơn phương với người đã bị tuyên bố mất tích diễn ra theo các bước sau:

1. Nộp đơn và thụ lý: Người khởi kiện nộp hồ sơ tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người mất tích cư trú cuối cùng. Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, Chánh án phân công Thẩm phán xem xét. Trong 05 ngày làm việc, Thẩm phán ra thông báo nộp tạm ứng án phí (Điều 191, Điều 195 BLTTDS 2015).

2. Nộp tiền tạm ứng án phí: Nguyên đơn nộp tạm ứng án phí sơ thẩm tại Chi cục Thi hành án dân sự cấp huyện và nộp lại biên lai cho Tòa án để ra Thông báo thụ lý vụ án.

3. Không tiến hành hòa giải: Theo quy định tại Khoản 2 Điều 207 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, vụ án ly hôn khi một bên bị Tòa án tuyên bố mất tích thuộc trường hợp không tiến hành hòa giải được. Thẩm phán sẽ lập biên bản không hòa giải được và thực hiện các thủ tục chuẩn bị xét xử.

4. Đưa vụ án ra xét xử: Tòa án ban hành Quyết định đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm. Phiên tòa diễn ra hợp pháp và xét xử vắng mặt bị đơn do bị đơn đã mất tích pháp lý. Bản án ly hôn sơ thẩm chấm dứt quan hệ hôn nhân giữa hai người.

Giải Quyết Quyền Nuôi Con Khi Ly Hôn

Tòa án đương nhiên giao con chung cho bên còn lại trực tiếp nuôi dưỡng khi phía bên kia đã bị tuyên bố mất tích.

Căn cứ Khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con.

Trong trường hợp một bên đã bị tuyên bố mất tích, người đó hoàn toàn không có khả năng thực tế để thực hiện việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con. Do đó, Tòa án đương nhiên giao con chung cho bên còn lại (vợ hoặc chồng đang hiện diện) trực tiếp nuôi dưỡng nhằm bảo đảm điều kiện sinh hoạt và quyền lợi tốt nhất của trẻ vị thành niên.

Về vấn đề cấp dưỡng: Vợ hoặc chồng trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu người mất tích cấp dưỡng nuôi con. Tuy nhiên, nghĩa vụ này chỉ có thể được bảo đảm thi hành nếu người mất tích có tài sản riêng hoặc có phần tài sản chung được trích ra để thực hiện nghĩa vụ theo Điều 110 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Nếu không xác định được tài sản của người mất tích, Tòa án sẽ ghi nhận việc tạm hoãn nghĩa vụ cấp dưỡng cho đến khi người đó xuất hiện trở lại hoặc tìm thấy tài sản.

Quản Lý Và Phân Chia Tài Sản Chung

Tài sản chung và các nghĩa vụ tài chính với ngân hàng được xem xét phân định rõ ràng theo quy định pháp luật.(Ảnh minh họa)

Phân chia tài sản khi một bên mất tích có tính chất pháp lý đặc thù, không áp dụng phương thức chia đôi tài sản thông thường:

• Quản lý tài sản của người mất tích: Căn cứ Điều 69 Bộ luật Dân sự 2015, người đang quản lý tài sản của người vắng mặt tiếp tục quản lý tài sản đó. Khi giải quyết ly hôn, Tòa án sẽ phân định phần tài sản của người mất tích và giao cho người còn lại hoặc người thân thích của người mất tích quản lý.
• Xác định khối tài sản chung: Căn cứ Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Tòa án phân định rõ khối tài sản chung và nợ chung của vợ chồng. Phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người yêu cầu ly hôn sẽ được giao toàn quyền quản lý, định đoạt. Phần tài sản thuộc về người mất tích phải được kiểm kê, bàn giao cho người quản lý hợp pháp và không được tự ý bán, tặng cho (trừ trường hợp thanh toán nghĩa vụ chung).
• Bất động sản chung đang thế chấp ngân hàng: Trường hợp nhà đất chung đang được thế chấp vay vốn tại tổ chức tín dụng, Tòa án bắt buộc phải đưa Ngân hàng vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Nghĩa vụ trả nợ sẽ được xem xét trích từ khối tài sản chung trước khi bàn giao phần tài sản còn lại.

Tổng hợp thời gian thực tế và chi phí dự kiến cho toàn bộ quy trình pháp lý ly hôn khi có vợ hoặc chồng mất tích.

Quá trình ly hôn với người mất tích đòi hỏi việc thực hiện lần lượt hai thủ tục tố tụng độc lập. Dưới đây là bảng tổng hợp thời gian và chi phí theo quy định pháp luật cùng thực tế triển khai:

Các Câu Hỏi Thường Gặp

Có Thể Nộp Chung Đơn Mất Tích Và Ly Hôn?

Theo tinh thần hướng dẫn nghiệp vụ của Tòa án nhân dân tối cao tại Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP, người yêu cầu có thể nộp đồng thời đơn yêu cầu tuyên bố mất tích và đơn xin ly hôn trong cùng một bộ hồ sơ. Tòa án có thể thụ lý song song để tiết kiệm thời gian thụ lý ban đầu. Tuy nhiên, về mặt tố tụng, Hội đồng giải quyết bắt buộc phải mở phiên họp ra Quyết định giải quyết việc dân sự (tuyên bố mất tích) trước, sau đó mới tiến hành mở phiên tòa xét xử vụ án ly hôn.

Vợ Chồng Bỏ Đi Bao Lâu Được Coi Là Mất Tích?

Căn cứ Khoản 1 Điều 68 Bộ luật Dân sự 2015, thời gian biệt tích tối thiểu phải là 02 năm liền trở lên tính từ ngày có tin tức xác thực cuối cùng. Việc người phối ngẫu rời nhà đi vài tháng hay một năm chưa đủ điều kiện thời gian để yêu cầu Tòa án tuyên bố mất tích, dù gia đình không thể liên lạc được.

Người Mất Tích Trở Về Thì Hôn Nhân Ra Sao?

Căn cứ Điều 65 và Điều 67 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, kết hợp Điều 73 Bộ luật Dân sự 2015:

• Bản án ly hôn vẫn giữ nguyên hiệu lực pháp luật: Khi người bị tuyên bố mất tích trở về, Quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố mất tích không làm phục hồi quan hệ hôn nhân đã được giải quyết bằng bản án ly hôn có hiệu lực.
• Quyền đăng ký kết hôn: Nếu người còn lại chưa kết hôn với người khác mà cả hai muốn tái hợp, họ phải làm thủ tục đăng ký kết hôn lại tại Ủy ban nhân dân cấp xã. Trường hợp người còn lại đã đăng ký kết hôn hợp pháp với người mới thì quan hệ hôn nhân mới hoàn toàn có hiệu lực và được pháp luật bảo vệ.

Phải Xử Lý Thế Nào Với Khoản Nợ Chung?

Căn cứ Điều 27 và Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, vợ chồng chịu trách nhiệm liên đới đối với các nghĩa vụ chung về tài sản. Nếu có khoản nợ chung phát sinh vì nhu cầu thiết yếu của gia đình trong thời kỳ hôn nhân trước khi một bên mất tích:

• Bên vợ hoặc chồng còn lại vẫn có nghĩa vụ thực hiện việc trả nợ cho bên thứ ba.
• Người còn lại có quyền yêu cầu Tòa án trích từ phần tài sản chung của người mất tích hoặc tài sản riêng của người mất tích (đang giao người khác quản lý theo Điều 69 BLDS 2015) để thanh toán nghĩa vụ nợ tương ứng.

Tòa Án Có Hòa Giải Khi Chồng Mất Tích Không?

Căn cứ Khoản 2 Điều 207 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, vụ án ly hôn có đương sự là người đã bị Tòa án tuyên bố mất tích thuộc diện những vụ án dân sự không tiến hành hòa giải được. Vì một bên đương sự không thể có mặt để tham gia bày tỏ ý chí hay đối thoại, Thẩm phán phụ trách sẽ lập biên bản về việc không tiến hành hòa giải được và trực tiếp ban hành quyết định đưa vụ án ra xét xử theo thủ tục chung.

Kết Luận

Thủ tục ly hôn khi một bên vợ hoặc chồng mất tích là quy trình tố tụng kép có độ phức tạp cao, đòi hỏi tính chuẩn xác tuyệt đối từ khâu lập hồ sơ xác minh tại địa phương cho đến việc đăng tải thông báo nhắn tìm công khai. Chuẩn bị đúng mẫu đơn, xác định chuẩn thẩm quyền Tòa án và bám sát thời hiệu sẽ giúp đương sự rút ngắn tối đa thời gian chờ đợi, sớm ổn định cuộc sống và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của con cái. Luật Nhân Dân luôn sẵn sàng đồng hành, tư vấn và hỗ trợ toàn diện về mặt pháp lý trong suốt tiến trình giải quyết việc tuyên bố mất tích và thủ tục ly hôn đơn phương.

Biên tập bởi

Luật sư Nguyễn Anh Văn

Tác giả

Luật sư Nguyễn Anh Văn thuộc đoàn luật sư Hà Nội, với hơn 10 năm kinh nghiệm tư vấn pháp luật trong các lĩnh vực đất đai, hôn nhân, doanh nghiệp, đầu tư, dân sự, hình sự, sở hữu trí tuệ..., là Thành viên sáng lập và Giám đốc điều hành tại công ty Luật Nhân Dân.

1529 bài viết FB

Xem tất cả bài viết