Bản Quyền Tác Giả Có Thời Hạn Bao Lâu Theo Luật Hiện Hành?

• Thời hạn bảo hộ: Quyền nhân thân được bảo hộ vô thời hạn; quyền tài sản và quyền công bố có thời hạn theo luật định.
• Theo loại tác phẩm: Tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học được bảo hộ suốt đời tác giả và 50 năm sau năm mất; một số tác phẩm khác được bảo hộ 75–100 năm tùy điều kiện.
• Thời điểm bảo hộ: Quyền tác giả tự động phát sinh khi tác phẩm được sáng tạo và định hình; thời hạn kết thúc vào 24 giờ ngày 31/12 của năm hết hạn.
• Khi hết hạn: Tác phẩm thuộc về công chúng, được tự do khai thác nhưng vẫn phải tôn trọng quyền nhân thân của tác giả.
• Phân biệt quyền: Bản quyền tác giả không gia hạn, trong khi nhãn hiệu có thể gia hạn nhiều lần; sáng chế và kiểu dáng công nghiệp có thời hạn riêng.

Xác định chính xác thời hạn bảo hộ bản quyền là yếu tố then chốt giúp các tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả và doanh nghiệp khai thác thương mại quản trị rủi ro pháp lý hiệu quả. Dưới đây, Luật Nhân Dân sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật hiện hành điều chỉnh thời hạn bảo hộ quyền tác giả tại Việt Nam.

Quy định pháp lý phân định rõ thời hạn bảo hộ giữa quyền nhân thân và quyền tài sản.

Căn cứ theo Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2022), thời hạn bảo hộ quyền tác giả được phân tách rành mạch thành hai nhóm quyền: Quyền nhân thân và Quyền tài sản (kèm quyền công bố tác phẩm).

Quyền nhân thân quy định tại các Khoản 1, 2 và 4 Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ (bao gồm: quyền đặt tên cho tác phẩm; quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác xuyên tạc, cắt xén làm tổn hại đến danh dự và uy tín của tác giả) được Nhà nước bảo hộ vô thời hạn.

Ngược lại, quyền công bố tác phẩm (Khoản 3 Điều 19) và toàn bộ quyền tài sản quy định tại Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ (quyền làm tác phẩm phái sinh, biểu diễn, sao chép, phân phối, truyền đạt tác phẩm đến công chúng…) chỉ được bảo hộ có thời hạn. Thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với nhóm quyền này phụ thuộc vào loại hình tác phẩm, tình trạng công bố và sự tồn tại sinh học của tác giả (suốt đời tác giả cộng thêm 50 năm, hoặc 75 năm đến 100 năm).

Thời hạn bảo hộ quyền tác giả không áp dụng đồng nhất cho mọi đối tượng sáng tạo, mà được phân hóa theo tính chất sáng tạo, loại hình nghệ thuật và chủ thể tạo ra tác phẩm.

Tác Phẩm Văn Học Nghệ Thuật Và Khoa Học

Các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học được bảo hộ suốt đời tác giả cộng thêm 50 năm.

Căn cứ Điểm b Khoản 2 Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ, các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học (như sách giáo trình, tiểu thuyết, thơ ca, bài hát, tranh vẽ hội họa, công trình nghiên cứu khoa học…) được bảo hộ trong suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết.

Trong khoảng thời gian 50 năm sau khi tác giả qua đời, quyền tài sản đối với tác phẩm không biến mất mà thuộc về người thừa kế hợp pháp của tác giả theo quy định của pháp luật về thừa kế. Nếu tác giả không có người thừa kế, người thừa kế từ chối nhận di sản hoặc không được quyền hưởng di sản, các quyền này sẽ thuộc về Nhà nước theo quy định tại Điều 42 Luật Sở hữu trí tuệ.

Ví dụ thực tiễn: Cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua đời vào ngày 01/04/2001. Thời hạn bảo hộ quyền tài sản đối với toàn bộ các tác phẩm âm nhạc của ông kéo dài suốt cuộc đời ông cộng thêm 50 năm tiếp theo năm mất, tức là sẽ kết thúc vào lúc 24 giờ 00 ngày 31 tháng 12 năm 2051. Kể từ ngày 01/01/2052 trở đi, các tác phẩm này sẽ chính thức thuộc về công chúng, mọi cá nhân tổ chức có thể khai thác thương mại mà không phải trả tiền bản quyền cho người thừa kế (với điều kiện giữ nguyên tính toàn vẹn tác phẩm và đứng tên Trịnh Công Sơn).

Tác Phẩm Điện Ảnh Nhiếp Ảnh Mỹ Thuật Ứng Dụng

Tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh và mỹ thuật ứng dụng có thời hạn bảo hộ 75 năm kể từ khi công bố.

Căn cứ Điểm a Khoản 2 Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung 2022), thời hạn bảo hộ đối với tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng và tác phẩm khuyết danh được quy định theo 2 mốc độc lập:

1. 75 năm kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu.

2. 100 năm kể từ khi tác phẩm được định hình (nếu trong thời hạn 25 năm kể từ khi tác phẩm được định hình mà tác phẩm chưa được công bố).

Nhiều tổ chức và cá nhân thường nhầm lẫn giữa ngày bấm máy quay phim/chụp ảnh (thời điểm định hình) với ngày phát hành ngoài rạp/triển lãm (thời điểm công bố). Nếu một bộ phim được quay xong năm 2023 nhưng tới năm 2025 mới công chiếu, thời hạn 75 năm sẽ bắt đầu tính từ năm 2025. Tuy nhiên, luật đặt ra ranh giới kiểm soát lưu kho là 25 năm (tức đến hết năm 2048). Nếu bộ phim để lưu kho quá mốc này, cụ thể là đến năm 2050 mới công bố, thời hạn bảo hộ tối đa sẽ không được tính 75 năm từ ngày công bố nữa, mà bắt buộc phải áp dụng khung 100 năm tính từ năm định hình 2023 (tức chấm dứt vào mốc 24h00 ngày 31/12/2123).

Tác Phẩm Khuyết Danh Chưa Rõ Thông Tin Tác Giả

Tác phẩm khuyết danh được bảo hộ 75 năm từ khi công bố nếu không rõ danh tính tác giả.

Đối với tác phẩm khuyết danh (tác phẩm không có tên tác giả hoặc không thể hiện danh tính tác giả khi công bố), Điểm a Khoản 2 Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định thời hạn bảo hộ là 75 năm kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu.

Cần lưu ý: Việc một hình ảnh hoặc tài liệu được tìm thấy trôi nổi trên không gian mạng Internet không đồng nghĩa với việc tác phẩm đó là “tác phẩm khuyết danh”. Nếu tổ chức, cá nhân tự ý sử dụng mà không tiến hành tra cứu nguồn gốc và chứng minh đã nỗ lực tìm kiếm tác giả, người sử dụng vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi xâm phạm quyền tác giả khi chủ sở hữu thực sự khiếu nại.

Tác Phẩm Có Từ Hai Đồng Tác Giả

Đối với tác phẩm có từ hai đồng tác giả trở lên cùng sáng tạo, căn cứ Điểm b Khoản 2 Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ, thời hạn bảo hộ được tính theo nguyên tắc: Suốt cuộc đời các đồng tác giả và 50 năm tiếp theo năm đồng tác giả cuối cùng chết.

Ví dụ minh họa: Một cuốn sách chuyên khảo do hai tác giả A và B đồng sáng tác:

• Tác giả A qua đời năm 2020.
• Tác giả B qua đời năm 2040.

Thời hạn bảo hộ quyền tài sản đối với cuốn sách sẽ không tính theo năm 2020 (năm A mất), mà được tính dựa trên năm 2040 (năm đồng tác giả cuối cùng là B mất) cộng thêm 50 năm. Như vậy, cuốn sách được bảo hộ đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2090.

Thời hạn bảo hộ quyền tác giả chấm dứt vào 24 giờ 00 ngày 31 tháng 12 của năm kết thúc.(Ảnh minh họa)

Trục thời gian bảo hộ quyền tác giả vận hành theo các nguyên tắc chuẩn hóa quốc tế được nội luật hóa trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Thời Điểm Tự Động Phát Sinh Quyền Bảo Hộ

Căn cứ Khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ và nguyên tắc bảo hộ tự động của Công ước Berne (mà Việt Nam là thành viên từ năm 2004), quyền tác giả phát sinh tự động kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định.

Quyền tác giả không phụ thuộc vào việc tác phẩm đã nộp đơn đăng ký hay đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả tại Cục Bản quyền tác giả hay chưa. Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả không tạo ra quyền, mà chỉ có giá trị pháp lý là chứng cứ chứng minh quyền tác giả khi xảy ra tranh chấp mà không cần phải tự chứng minh quyền sáng tạo ban đầu (Khoản 3 Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ).

Quy Tắc Tính Thời Điểm Kết Thúc Thời Hạn

Khoản 2 Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ đặt ra quy tắc chốt chặn pháp lý thống nhất: Thời hạn bảo hộ quyền tác giả chấm dứt vào đúng 24 giờ 00 ngày 31 tháng 12 của năm chấm dứt thời hạn bảo hộ.

Quy định này loại bỏ việc tính thời hạn theo từng ngày, từng tháng lẻ dựa trên giấy báo tử của tác giả.

• Công thức chuẩn: Năm tác giả qua đời + 50 năm = Năm kết thúc hiệu lực (tại mốc 24h00 ngày 31/12 của năm đó).

Cơ Chế Phục Hồi Thời Hạn Khi Lộ Danh Tính

Đối với các tác phẩm khuyết danh đang được áp dụng thời hạn 75 năm tính từ ngày công bố, nếu trong thời hạn này thông tin về tác giả xuất hiện (tác giả lộ diện và chứng minh được tư cách sáng tạo của mình), Điểm a Khoản 2 Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ quy định: Thời hạn bảo hộ sẽ tự động chuyển đổi phương thức tính, quay trở về nguyên tắc “suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết”.

Đối với bên thứ ba đã khai thác tác phẩm trong giai đoạn khuyết danh dựa trên các giao dịch hợp pháp, việc tác giả xuất hiện không làm vô hiệu hóa các hợp đồng đã thực hiện trước đó, nhưng việc khai thác tiếp theo phải tuân thủ quyền của tác giả đã xác định danh tính.

Khi hết thời hạn bảo hộ, tác phẩm chuyển thành tài sản chung, mọi người có quyền khai thác.

Căn cứ Điều 43 Luật Sở hữu trí tuệ, khi hết thời hạn bảo hộ theo quy định tại Điều 27, quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm sẽ chấm dứt, tác phẩm chính thức chuyển sang chế định tác phẩm thuộc về công chúng (Public Domain).

Khi một tác phẩm đã thuộc về công chúng:

1. Mọi tổ chức, cá nhân đều có quyền sử dụng, tái bản, phân phối, biểu diễn, chuyển thể làm tác phẩm phái sinh phục vụ mục đích thương mại hoặc phi thương mại mà không phải xin phép và không phải trả tiền bản quyền, thù lao, nhuận bút cho bất kỳ ai.

2. Nghĩa vụ bảo vệ quyền nhân thân: Người khai thác tác phẩm thuộc về công chúng bắt buộc phải tôn trọng các quyền nhân thân vô thời hạn của tác giả quy định tại Khoản 1, 2 và 4 Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ. Cụ thể: phải nêu rõ tên tác giả, nguồn gốc xuất xứ của tác phẩm; tuyệt đối không được sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm làm phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

Rủi ro pháp lý thực tiễn: Một số đơn vị khi chuyển thể tác phẩm văn học dân gian hoặc tiểu thuyết kinh điển đã hết thời hạn bảo hộ quyền tài sản đã tự ý thay đổi cốt truyện theo hướng dung tục, bóp méo hình tượng nhân vật lịch sử dẫn đến việc bị thân nhân tác giả hoặc cơ quan quản lý nhà nước xử phạt vi phạm hành chính do xâm phạm quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm.

Phân biệt rành mạch giữa bản quyền tác giả không gia hạn và quyền sở hữu công nghiệp có gia hạn.

Rất nhiều doanh nghiệp nhầm lẫn giữa Bản quyền tác giả (Copyright) và Quyền sở hữu công nghiệp (Industrial Property Rights – như Nhãn hiệu, Sáng chế, Kiểu dáng công nghiệp), dẫn đến các sai lầm nghiêm trọng trong chiến lược bảo hộ tài sản trí tuệ.

Khác Biệt Cốt Lõi Về Thủ Tục Gia Hạn

Nhãn hiệu được phép gia hạn nhiều lần để duy trì vĩnh viễn, trong khi bản quyền tác giả có thời hạn cố định.

Bản quyền tác giả không có cơ chế gia hạn. Khi hết thời hạn quy định tại Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm bắt buộc phải chuyển sang tài sản chung của nhân loại. Trong khi đó, Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu (Trademark) có hiệu lực 10 năm kể từ ngày nộp đơn và chủ sở hữu được quyền nộp đơn gia hạn liên tiếp nhiều lần, mỗi lần 10 năm (Khoản 6 Điều 93 Luật Sở hữu trí tuệ). Do đó, nhãn hiệu có thể tồn tại vĩnh viễn cùng sự tồn tại của doanh nghiệp.

Khác Biệt Về Căn Cứ Phát Sinh Quyền

Quyền tác giả hình thành tự nhiên thông qua hành vi lao động sáng tạo trí tuệ của tác giả. Trái lại, quyền đối với nhãn hiệu, sáng chế, giải pháp hữu ích hay kiểu dáng công nghiệp bắt buộc phải thông qua thủ tục thẩm định hình thức, thẩm định nội dung và ra quyết định cấp văn bằng bảo hộ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Khác Biệt Về Thời Hạn Hiệu Lực Bảo Hộ

Thời hạn bảo hộ sáng chế là 20 năm cố định kể từ ngày nộp đơn hợp lệ và không thể gia hạn (Khoản 2 Điều 93 Luật Sở hữu trí tuệ). Thời hạn bảo hộ kiểu dáng công nghiệp là 05 năm và có thể gia hạn 02 lần liên tiếp, tổng thời gian tối đa là 15 năm (Khoản 4 Điều 93). Quyền tác giả đối với các tác phẩm thông thường lại bảo tồn sự độc quyền suốt đời người sáng tạo cộng thêm nửa thế kỷ tiếp theo.

Câu Hỏi Thường Gặp

Dưới đây là giải đáp các vướng mắc pháp lý phổ biến nhất về thời hạn bản quyền tác giả trong thực tế.

Bản Quyền Tác Giả Có Thể Gia Hạn Được Không?

Không. Căn cứ Điều 27 và Điều 43 Luật Sở hữu trí tuệ, sau khi thời hạn bảo hộ quyền tài sản chấm dứt, tác phẩm mặc nhiên chuyển thành tài sản công chúng. Pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế không cho phép gia hạn thời hạn bảo hộ quyền tác giả dưới bất kỳ hình thức nào.

Thời Hạn Bảo Hộ Bài Hát Được Tính Như Thế Nào?

Bài hát là tác phẩm âm nhạc quy định tại Điểm d Khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ. Thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với phần nhạc và lời bài hát là suốt cuộc đời của nhạc sĩ/người viết lời và 50 năm tiếp theo năm tác giả qua đời (tính đến 24 giờ ngày 31/12).

Cần phân biệt: Thời hạn bản quyền bài hát (quyền tác giả) khác với thời hạn bảo hộ quyền liên quan của ca sĩ biểu diễn bài hát đó hoặc quyền của hãng thu âm sản xuất bản ghi (quyền liên quan bảo hộ 50 năm kể từ ngày định hình hoặc công bố theo Điều 34 Luật Sở hữu trí tuệ).

Ai Có Quyền Thu Tiền Khi Tác Phẩm Hết Hạn?

Không ai có quyền thu tiền bản quyền đối với tác phẩm gốc đã hết thời hạn bảo hộ. Căn cứ Điều 43 Luật Sở hữu trí tuệ, mọi cá nhân, tổ chức đều được quyền tự do sử dụng tác phẩm này. Mọi hành vi tự xưng là đại diện độc quyền hoặc tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả đứng ra thu phí sử dụng đối với các tác phẩm thuộc về công chúng đều là hành vi trái pháp luật.

Tác Phẩm Chưa Đăng Ký Có Được Bảo Hộ 50 Năm?

Có. Căn cứ Khoản 1 Điều 6 và Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả phát sinh tự động ngay khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới dạng vật chất nhất định. Miễn là tác giả chứng minh được mình là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm vào một thời điểm xác định, tác phẩm đó vẫn đương nhiên được bảo hộ quyền tài sản suốt cuộc đời tác giả cộng thêm 50 năm dù chưa từng làm thủ tục đăng ký tại Cục Bản quyền tác giả.

Sử Dụng Tác Phẩm Hết Thời Hạn Có Cần Xin Phép?

Không cần xin phép và không phải trả tiền thù lao. Căn cứ Điều 43 Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị định 17/2023/NĐ-CP, việc khai thác tác phẩm thuộc về công chúng không cần bất kỳ sự chấp thuận nào từ thân nhân tác giả hay cơ quan quản lý. Tuy nhiên, người sử dụng bắt buộc phải ghi rõ tên tác giả, nguồn gốc tác phẩm và không được bóp méo, xuyên tạc làm giảm danh dự, uy tín của tác giả.

Việc nắm vững các mốc thời hạn bảo hộ quyền tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ giúp chủ sở hữu tối ưu hóa giá trị thương mại của tài sản trí tuệ và giúp các bên sử dụng tránh các rủi ro tranh chấp bồi thường thiệt hại. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về cách tính thời hạn bảo hộ, thủ tục đăng ký bản quyền hoặc xử lý tranh chấp khai thác tác phẩm, hãy liên hệ với Luật Nhân Dân để được đội ngũ luật sư chuyên về Sở hữu trí tuệ tư vấn và hỗ trợ.

Biên tập bởi

Luật sư Nguyễn Anh Văn

Tác giả

Luật sư Nguyễn Anh Văn thuộc đoàn luật sư Hà Nội, với hơn 10 năm kinh nghiệm tư vấn pháp luật trong các lĩnh vực đất đai, hôn nhân, doanh nghiệp, đầu tư, dân sự, hình sự, sở hữu trí tuệ..., là Thành viên sáng lập và Giám đốc điều hành tại công ty Luật Nhân Dân.

795 bài viết FB

Xem tất cả bài viết